Last Updated on by Sampurna Samachar
લગ્ન અને છૂટાછેડાથી લઈને લિવ-ઇન રિલેશનશિપ સુધી, ગુજરાતમા UCC થી શું-શું બદલાશે
ગુજરાત યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ બિલ ૨૦૨૬ મુજબ, તેના લિવ-ઇન પાર્ટનર દ્વારા ત્યજી દેવાયેલી મહિલાને ભરણપોષણ મેળવવાનો અધિકાર રહેશે
(સંપૂર્ણ સમાચાર સેવા)
ગુજરાત વિધાનસભામાં ૧૮૨ બેઠકોમાંથી ૧૬૧ બેઠકોની ભાજપની ભારે બહુમતી સાથે, પ્રસ્તાવિત કાયદા પર ભાજપના ઘણા સભ્યોએ પોતાના મંતવ્યો વ્યક્ત કર્યા પછી, બિલ બહુમતી મતથી પસાર થયું. ઉત્તરાખંડ પછી, ગુજરાત યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ લાગુ કરવા માટે બિલ પસાર કરનાર બીજું ભારતીય રાજ્ય બન્યું છે. જો કે, આ બિલની કોઈપણ જોગવાઈઓ અનુસૂચિત જનજાતિના લોકોને લાગુ પડશે નહીં.
ગૃહમાં બિલ રજૂ કરતા મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે જણાવ્યું હતું કે યુસીસી એ મુખ્ય સુધારાઓમાંનો એક છે જેને અમલમાં મૂકવા માટે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પ્રતિબદ્ધ છે. મુખ્યમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે આ બિલ રજૂ કરવાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સામાજિક સંવાદિતા અને રાષ્ટ્રીય એકતા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે એમ પણ સૂચન કર્યું છે કે યુસીસી મહિલાઓના અધિકારોનું રક્ષણ કરશે.
લિવ-ઇન સંબંધમાંથી જન્મેલા કોઈપણ બાળકને દંપતીનું કાયદેસર બાળક ગણવામાં આવશે
આ બિલ લગ્ન અને છૂટાછેડાની ફરજિયાત નોંધણીનો પ્રસ્તાવ મૂકે છે. આ જરૂરિયાતનું પાલન કરવામાં નિષ્ફળતાના પરિણામે ૧૦,૦૦૦ રૂપિયા સુધીનો દંડ થઈ શકે છે. બધા લિવ-ઇન સંબંધો ફરજિયાતપણે રજીસ્ટર થવા જોઈએ, અને આવા સંબંધોના સમાપ્તિ અંગેની માહિતી પૂરી પાડવી જોઈએ. લિવ-ઇન સંબંધમાંથી જન્મેલા કોઈપણ બાળકને દંપતીનું કાયદેસર બાળક ગણવામાં આવશે.
ગુજરાત યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ બિલ ૨૦૨૬ મુજબ, તેના લિવ-ઇન પાર્ટનર દ્વારા ત્યજી દેવાયેલી મહિલાને ભરણપોષણ મેળવવાનો અધિકાર રહેશે. બહુપત્નીત્વ પ્રતિબંધિત છે, અને બળજબરી અથવા બળજબરી હેઠળ કરાયેલા લગ્નોને સાત વર્ષ સુધીની જેલ થઈ શકે છે. કોર્ટના આદેશ સિવાયના કોઈપણ પ્રકારના છૂટાછેડા માટે ત્રણ વર્ષ સુધીની કેદની સજા થશે. આ બિલ છૂટાછેડા પછી કોઈપણ શરતો વિના પુનર્લગ્નને કાયદેસર બનાવે છે અને ‘હલાલા‘ પ્રથા પર પ્રતિબંધ મૂકે છે.
આ કાયદાની તરફેણમાં દલીલ કરતા, નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીએ કહ્યું કે ભારતને ૧૯૪૭ માં સ્વતંત્રતા મળી હોવા છતાં, નાગરિક કાયદાઓ ધર્મ, સમુદાય અને જાતિના આધારે અલગ રહ્યા છે. તેમણે સમજાવ્યું કે આનાથી મહિલાઓને નોંધપાત્ર નુકસાન થયું છે. નવો કાયદો લગ્ન, વારસો અને સંબંધિત બાબતો માટે એક સમાન કાનૂની માળખું બનાવશે. આ કાયદો કોઈ ચોક્કસ ધર્મ માટે વિશિષ્ટ નથી. તે બધા નાગરિકો માટે છે અને કાયદા હેઠળ સમાન અધિકારોની ખાતરી આપે છે.
સંઘવીએ કહ્યું કે આ બિલ લાંબી પરામર્શ પ્રક્રિયા પછી તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે, જેમાં સમાજના તમામ વર્ગોના અવાજાે સાંભળવામાં આવ્યા હતા. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે બિલનો મુસદ્દો તૈયાર કરતી વખતે યુસીસી પેનલને ૨ મિલિયન સૂચનો અને ભલામણો મળી હતી. સંઘવીએ કહ્યું કે છેતરપિંડી દ્વારા અથવા નકલી ઓળખનો ઉપયોગ કરીને ગોઠવાયેલા લગ્ન એક સામાજિક દુષણ બની ગયું છે. તે એક સંગઠિત અપરાધ બની ગયો છે જેને બંધ કરવો જ જાેઇએ. અદાલતોએ પણ આવી પ્રથાઓ બંધ કરવાના આદેશો જારી કર્યા છે. સંઘવીએ કહ્યું કે ફ્રાન્સ, જર્મની, તુર્કી, નેપાળ, અઝરબૈજાન અને મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતા દેશો સહિત ઘણા દેશોમાં સમાન કાયદા છે.
પ્રદેશ કોંગ્રેસના પ્રમુખ અને ધારાસભ્ય અમિત ચાવડાએ આરોપ લગાવ્યો કે આ બિલ રજૂ કરવું રાજકીય રીતે પ્રેરિત હતું. ચાવડાએ પ્રશ્ન કર્યો કે વિધાનસભામાં બિલ રજૂ કરતા પહેલા ધારાસભ્યોને જસ્ટિસ રંજના દેસાઈ પેનલ રિપોર્ટ વાંચવા માટે કેમ આપવામાં આવ્યો નથી.
તેમણે માંગ કરી કે બિલ ધારાસભ્યોની સમિતિને મોકલવામાં આવે અને આગામી વિધાનસભા સત્રમાં રજૂ કરવામાં આવે જેથી બધા ધારાસભ્યો તેનો અભ્યાસ કરી શકે. કોંગ્રેસના ધારાસભ્ય શૈલેષ પરમારે કહ્યું કે પ્રસ્તાવિત કાયદામાં ગુજરાતમાં રહેતા અન્ય રાજ્યોના લોકોનો સમાવેશ થશે કે નહીં તે અંગે કોઈ સ્પષ્ટતા નથી. તેમણે ઉમેર્યું કે લિવ-ઇન રિલેશનશિપના મુદ્દા પર સ્પષ્ટતાનો અભાવ છે. યુસીસી બિલ નાગરિકોના બંધારણીય અધિકારો સાથે વિરોધાભાસી ન હોવું જોઈએ.
ચર્ચા દરમિયાન, રાજ્ય વિધાનસભાના ભૂતપૂર્વ સ્પીકર અને ભાજપના ધારાસભ્ય રમણલાલ વોરાએ જણાવ્યું હતું કે કેટલાક રાજકીય પક્ષો લઘુમતી તુષ્ટિકરણનો પ્રયાસ કરે છે જ્યારે આ સમુદાયોની મહિલાઓના અધિકારોને અવગણે છે. સમાન નાગરિક સંહિતાનો અભાવ ‘લવ જેહાદ‘ની ઘટનાઓમાં વધારો થવામાં ફાળો આપી રહ્યો છે.
કોંગ્રેસના ધારાસભ્ય ઇમરાન ખેડાવાલાએ કહ્યું કે તેઓ ‘હલાલા‘ પ્રથા પર પ્રતિબંધ મૂકવાના બિલની જોગવાઈઓનું સ્વાગત કરે છે. તેમણે કહ્યું, “હું આ બિલને સંપૂર્ણપણે બંધારણીય ધોરણે સમર્થન આપું છું, કારણ કે તેનો હેતુ મહિલાઓના બંધારણીય અધિકારોનું રક્ષણ કરવાનો છે.”
