Last Updated on by Sampurna Samachar
૧૯૩૧ બાદ પ્રથમવાર જાતિ ગણતરી વસ્તી ગણતરીનો ભાગ હશે
કેન્દ્ર સરકારે સત્તાવાર નોટિફિકેશન જાહેર કર્યું
(સંપૂર્ણ સમાચાર સેવા)
દેશ લાંબા સમયથી વસ્તી ગણતરીની રાહ જોઈ રહ્યો હતો અને આખરે સમય આવી ગયો છે, જ્યારે આ પ્રક્રિયા શરૂ થઈ ગઈ છે. ગૃહ મંત્રાલયે વસ્તી ગણતરી અધિનિયમ, ૧૯૪૮ હેઠળ વસ્તી ગણતરી અને જાતિ વસ્તી ગણતરી સંબંધિત સત્તાવાર ગેઝેટ નોટિફિકેશન જાહેર કર્યું છે.
હવે વસ્તી ગણતરી સાથે સંબંધિત વિવિધ એજન્સીઓ સક્રિય થશે. પહેલા સ્ટાફની નિમણૂક, તાલીમ, ફોર્મેટની તૈયારી અને ફિલ્ડ વર્કનું આયોજન કરવામાં આવશે. દેશમાં પહેલીવાર વસ્તી ગણતરી અને જાતિ વસ્તી ગણતરી એક સાથે હાથ ધરવામાં આવી રહી છે. આ વખતે વસ્તી ગણતરીની પ્રક્રિયા બે તબક્કામાં પૂર્ણ કરવામાં આવશે.
જનગણતરીની ૨૧ મહિનામાં પૂર્ણ થશે પ્રક્રિયા
પહેલો તબક્કો ૧ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ સુધીમાં પૂર્ણ થશે, જ્યારે બીજો અને અંતિમ તબક્કો ૧ માર્ચ, ૨૦૨૭ સુધીમાં પૂર્ણ થશે. આ માટે ૧ માર્ચ, ૨૦૨૭ ની મધ્યરાત્રિને સંદર્ભ તારીખ ગણવામાં આવશે, એટલે કે, તે સમયે દેશની વસ્તી અને સામાજિક સ્થિતિના આંકડા ગમે તે હોય, તે જ નોંધવામાં આવશે. આ દિવસથી, આંકડા જાહેરમાં આવવાનું શરૂ થશે.
જમ્મુ અને કાશ્મીર, લદ્દાખ અને ઉત્તરાખંડ જેવા હિમાલય અને ખાસ ભૌગોલિક પરિસ્થિતિઓ ધરાવતા રાજ્યોમાં, આ પ્રક્રિયા અન્ય રાજ્યો કરતા ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ સુધીમાં પૂર્ણ કરવામાં આવશે. આ ર્નિણય આ વિસ્તારોમાં હવામાનની મુશ્કેલીઓ અને દુર્ગમ વિસ્તારોને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવ્યો છે. આ રાજ્યો માટે ૧ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ ને સંદર્ભ તારીખ ગણવામાં આવશે.
જનગણતરીની સમગ્ર પ્રક્રિયા ૧ માર્ચ, ૨૦૨૭ સુધીમાં પૂર્ણ કરવામાં આવશે, જે લગભગ ૨૧ મહિનામાં પૂર્ણ થશે. વસ્તી ગણતરીનો પ્રાથમિક ડેટા માર્ચ ૨૦૨૭ માં જાહેર થઈ શકે છે, જ્યારે વિગતવાર ડેટા જાહેર કરવામાં ડિસેમ્બર ૨૦૨૭ સુધીનો સમય લાગશે. આ પછી, લોકસભા અને વિધાનસભા બેઠકોનું સીમાંકન ૨૦૨૮ સુધીમાં શરૂ થઈ શકે છે. આ સમય દરમિયાન, મહિલાઓ માટે ૩૩ ટકા અનામત પણ લાગુ કરી શકાય છે. એટલે કે, ૨૦૨૯ ની લોકસભા ચૂંટણી પહેલા, મહિલાઓ માટે અનામત બેઠકોનું ચિત્ર સ્પષ્ટ થઈ શકે છે.
આ પછી, વસ્તીની ગણતરી કરવામાં આવશે, જેનો હેતુ દરેક વ્યક્તિની વસ્તી વિષયક, સામાજિક અને આર્થિક માહિતી એકત્રિત કરવાનો છે. ગણતરીકારો ફરીથી ઘરે ઘરે જઈને રાષ્ટ્રીય વસ્તી રજિસ્ટર (NPR) અને વસ્તી ગણતરી સંબંધિત પ્રશ્નો પૂછશે. આ વખતે ૩૦ પ્રશ્નો પૂછવામાં આવે તેવી શક્યતા છે, જેમાં નામ, ઉંમર, લિંગ, જન્મ તારીખ, વૈવાહિક સ્થિતિ, શિક્ષણ, રોજગાર, ધર્મ, જાતિ અને પેટા-સંપ્રદાય, પરિવારના વડા સાથેના સંબંધ, રહેણાંક સ્થિતિ અને સ્થળાંતર સંબંધિત પ્રશ્નોનો સમાવેશ થશે.
સ્વતંત્રતા પછી પહેલી વાર વસ્તી ગણતરીની સાથે જાતિ ગણતરી પણ થશે, જેમાં ર્ંમ્ઝ્ર, જીઝ્ર, જી્ અને સામાન્ય શ્રેણીની તમામ જાતિઓની ગણતરી કરવામાં આવશે. આ અંતર્ગત, આવક, શિક્ષણ, રોજગાર જેવી સામાજિક-આર્થિક સ્થિતિનો ડેટા પણ એકત્રિત કરવામાં આવશે. આ ડેટા સરકારી યોજનાઓ, અનામત નીતિઓ અને સામાજિક ન્યાય સંબંધિત યોજનાઓનો આધાર બનશે. કેન્દ્રીય નાણાં પંચ આ ડેટાનો ઉપયોગ રાજ્યોને અનુદાન આપવા માટે પણ કરે છે. આ ડેટા સામાજિક-આર્થિક નીતિઓ અને અનામત માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
આ વખતે વસ્તી ગણતરીમાં જાતિ ગણતરીનો પણ સમાવેશ થશે. આ અગાઉ પણ અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ સંબંધિત માહિતી માંગવામાં આવતી હતી, પરંતુ વસ્તી ગણતરી દરમિયાન અન્ય જાતિઓ વિશે માહિતી લેવામાં આવી ન હતી. પરંતુ આ વખતે દરેક વ્યક્તિને તેની જાતિ જણાવવાનો વિકલ્પ આપવામાં આવશે, જે લાંબા સમયથી ચાલી આવતી માંગનો એક ભાગ છે. ૧૯૩૧ પછી આ પહેલી વાર બનશે જ્યારે જાતિ ગણતરી વસ્તી ગણતરીનો ભાગ હશે.
